Niedokrwistość u osób starszych – kiedy zmęczenie nie jest tylko oznaką wieku?
Zmęczenie, mniejsza aktywność czy potrzeba częstszego odpoczynku często kojarzą się z naturalnym procesem starzenia. Opiekunka osoby starszej nie powinna jednak automatycznie zakładać, że pogorszenie kondycji seniora wynika wyłącznie z wieku. Osłabienie, bladość skóry, zawroty głowy czy wyraźny spadek aktywności mogą być objawami niedokrwistości, nazywanej również anemią.
W codziennej opiece to właśnie opiekunka często jako pierwsza zauważa, że senior zachowuje się inaczej niż zwykle. Szybciej się męczy, częściej siada podczas wykonywania prostych czynności, rezygnuje ze spacerów albo zaczyna mieć trudności z wejściem po kilku schodach. Takich zmian nie warto bagatelizować.
Czym jest niedokrwistość u osób starszych?
Niedokrwistość to stan, w którym organizm nie dysponuje odpowiednią ilością prawidłowo funkcjonujących czerwonych krwinek lub hemoglobiny niezbędnej do transportowania tlenu do tkanek. Kiedy organizm otrzymuje mniej tlenu, mogą pojawić się między innymi osłabienie, zmęczenie, duszność, zawroty głowy czy bladość skóry.
U seniorów anemia może rozwijać się stopniowo. Z tego powodu pierwsze objawy nie zawsze są wyraźne i mogą zostać uznane za zwykłe konsekwencje podeszłego wieku.
Warto jednak pamiętać o ważnej zasadzie:
wiek sam w sobie nie powinien być automatycznym wyjaśnieniem nagłego lub narastającego osłabienia seniora.
Jeżeli podopieczny jeszcze niedawno chętnie spacerował, samodzielnie się ubierał czy uczestniczył w przygotowywaniu posiłków, a teraz każda z tych czynności wymaga od niego znacznie większego wysiłku, opiekunka powinna zwrócić na to uwagę.
Objawy anemii u seniora – co może zauważyć opiekunka?
Objawy niedokrwistości mogą mieć różne nasilenie. Przy łagodnej anemii senior może początkowo nie zgłaszać żadnych dolegliwości. Symptomy często stają się bardziej widoczne wraz z pogłębianiem się niedokrwistości.
1. Wyraźne osłabienie
Senior może mówić, że „nie ma siły”, częściej odpoczywać albo potrzebować pomocy przy czynnościach, które wcześniej wykonywał samodzielnie.
Dla opiekunki ważna jest przede wszystkim zmiana w stosunku do wcześniejszego funkcjonowania podopiecznego.
Warto zwrócić uwagę, jeżeli senior:
częściej pozostaje w łóżku lub fotelu,
wolniej się ubiera,
ma trudność z dojściem do łazienki,
częściej prosi o pomoc przy wstawaniu,
rezygnuje z aktywności, które wcześniej lubił.
2. Bladość skóry
Jednym z możliwych objawów anemii jest bladość.
Opiekunka, która zna seniora i widuje go każdego dnia, może stosunkowo szybko zauważyć zmianę wyglądu skóry. Szczególną uwagę powinno zwrócić połączenie bladości z osłabieniem, dusznością lub zawrotami głowy.
Sama bladość nie oznacza jednak, że senior ma niedokrwistość. Przyczyna może być zupełnie inna, dlatego zadaniem opiekunki jest przede wszystkim obserwacja i przekazanie informacji rodzinie lub personelowi medycznemu, a nie stawianie diagnozy.
3. Zawroty głowy i problemy przy wstawaniu
Senior może zgłaszać, że „kręci mu się w głowie”, szczególnie po zmianie pozycji z leżącej lub siedzącej na stojącą. Zawroty głowy należą do objawów, które mogą występować przy niedokrwistości.
Dla opiekunki jest to istotne również ze względu na ryzyko upadku.
Jeżeli podopieczny skarży się na zawroty głowy:
nie powinien gwałtownie wstawać,
warto zapewnić mu asekurację,
należy obserwować, czy objaw się powtarza,
warto poinformować rodzinę lub osobę odpowiedzialną za opiekę medyczną.
Nagłe pogorszenie równowagi lub częste zawroty głowy zawsze wymagają zwiększonej czujności.
4. Spadek aktywności seniora
Jednym z najłatwiejszych do przeoczenia objawów może być stopniowe ograniczanie codziennej aktywności.
Senior może zacząć unikać spacerów, dłużej odpoczywać po kąpieli albo niechętnie wykonywać proste czynności domowe. Zamiast powiedzieć „jestem osłabiony”, może po prostu stwierdzić:
„Dzisiaj nie mam ochoty”.
Jeżeli taka sytuacja powtarza się przez kolejne dni, opiekunka powinna zastanowić się, czy nie pojawiły się także inne zmiany.
W przypadku niedokrwistości zmęczenie może występować nawet podczas niewielkiego wysiłku.
5. Duszność i szybsze męczenie się
Opiekunka może zauważyć, że senior po przejściu kilku metrów zaczyna szybciej oddychać albo musi zatrzymać się podczas wchodzenia po schodach.
Nie należy zakładać, że jest to wyłącznie kwestia wieku.
Duszność i zmniejszona tolerancja wysiłku mogą pojawiać się przy niedokrwistości, ale mogą również wskazywać na inne problemy zdrowotne, między innymi dotyczące serca lub układu oddechowego.
Dlaczego u osób starszych może wystąpić anemia?
Niedokrwistość nie jest jedną konkretną chorobą i może mieć wiele przyczyn.
Jedną z nich jest niedobór żelaza, ale anemia może być również związana z niedoborem witaminy B12, utratą krwi czy chorobami przewlekłymi. U osób starszych szczególne znaczenie mogą mieć właśnie współistniejące schorzenia przewlekłe.
Dlatego nie należy na własną rękę podawać seniorowi preparatów żelaza tylko dlatego, że wydaje się osłabiony lub blady. O przyczynie niedokrwistości oraz sposobie jej leczenia powinien zdecydować lekarz na podstawie wywiadu i odpowiednich badań.
Rola opiekunki – obserwacja zamiast diagnozowania
Opiekunka osoby starszej nie musi rozpoznawać anemii. Jej rola jest jednak niezwykle ważna, ponieważ spędza z podopiecznym wiele godzin każdego dnia i może szybko dostrzec zmianę jego kondycji.
Warto obserwować przede wszystkim:
poziom energii seniora,
tempo wykonywania codziennych czynności,
kolor skóry,
pojawianie się zawrotów głowy,
duszność podczas wysiłku,
problemy z równowagą,
częstsze odpoczywanie,
niechęć do spacerów i innych aktywności,
zmianę apetytu,
ogólne pogorszenie samopoczucia.
Bardzo pomocne może być zapisywanie zmian. Zamiast przekazać rodzinie ogólną informację: „Mama jest ostatnio słabsza”, warto powiedzieć:
„Od trzech dni pani Maria po przejściu z sypialni do łazienki musi usiąść i odpocząć. Wcześniej tego nie robiła. Dzisiaj dwa razy powiedziała również, że kręci jej się w głowie”.
Taka informacja jest znacznie bardziej konkretna i może pomóc rodzinie lub personelowi medycznemu ocenić sytuację.
Nie każde zmęczenie u seniora oznacza niedokrwistość
To bardzo ważne. Zmęczenie u osób starszych może mieć wiele przyczyn. Może być związane między innymi z chorobami przewlekłymi, infekcją, zaburzeniami snu, przyjmowanymi lekami czy innymi problemami zdrowotnymi. National Institute on Aging wskazuje anemię jako jedną z wielu możliwych przyczyn utrzymującego się zmęczenia u osób starszych.
Dlatego nie należy próbować samodzielnie ustalić przyczyny.
Najważniejsze jest zauważenie, że coś się zmieniło.
Opiekunka zna codzienny rytm seniora. Wie, ile zwykle śpi, jak dużo spaceruje, co lubi robić i przy jakich czynnościach potrzebuje pomocy. Dzięki temu może zauważyć subtelne zmiany, które podczas krótkiej wizyty członka rodziny mogłyby pozostać niezauważone.
Kiedy trzeba szybko zareagować?
Niektórych objawów nie należy jedynie obserwować.
Pilnej pomocy medycznej może wymagać między innymi:
nagła lub nasilona duszność,
ból w klatce piersiowej,
utrata przytomności,
poważne problemy z oddychaniem,
nagłe znaczne pogorszenie stanu seniora,
obecność dużej ilości krwi w stolcu lub wymiotach,
czarne, smoliste stolce.
Ból w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem czy utrata przytomności mogą być objawami stanu nagłego i nie powinny być przypisywane wyłącznie niedokrwistości. Czarne, smoliste stolce lub widoczna krew mogą natomiast świadczyć o krwawieniu z przewodu pokarmowego i również wymagają pilnej oceny medycznej.
W sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia należy skorzystać z lokalnego numeru alarmowego.
Dieta seniora a niedokrwistość – na co może zwrócić uwagę opiekunka?
Opiekunka ma duży wpływ na organizację codziennych posiłków seniora, dlatego warto obserwować także jego sposób odżywiania.
Nie chodzi jednak o samodzielne „leczenie anemii dietą”. Jeżeli niedokrwistość została rozpoznana, zalecenia dotyczące diety i ewentualnej suplementacji powinny być dostosowane do jej przyczyny oraz stanu zdrowia seniora.
W codziennej opiece warto natomiast zwracać uwagę, czy podopieczny:
regularnie spożywa posiłki,
nie stracił nagle apetytu,
nie ogranicza znacząco ilości jedzenia,
stosuje dietę zaleconą przez lekarza,
przyjmuje zalecone leki i preparaty zgodnie z ustaleniami.
Nie należy wprowadzać suplementów żelaza bez konsultacji medycznej. Nadmiar żelaza również może być szkodliwy, dlatego jego stosowanie powinno wynikać z konkretnych zaleceń.
Uważna opiekunka może zauważyć problem jako pierwsza
W pracy opiekunki osób starszych liczy się nie tylko pomoc w higienie, przygotowywaniu posiłków czy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Równie ważna jest codzienna obserwacja podopiecznego.
Osłabienie, bladość, zawroty głowy oraz spadek aktywności mogą mieć wiele przyczyn, a jedną z nich jest niedokrwistość. Nie oznacza to, że opiekunka powinna diagnozować seniora. Powinna natomiast reagować na zmiany, przekazywać konkretne informacje rodzinie i stosować się do zaleceń lekarza.
Czasem najważniejszą informacją jest proste spostrzeżenie:
„Dzisiaj senior funkcjonuje inaczej niż zwykle”.
To właśnie znajomość codziennych nawyków podopiecznego sprawia, że doświadczona i uważna opiekunka może odpowiednio wcześnie zauważyć sygnały, których nie należy bagatelizować.
Szukasz pracy jako opiekunka osób starszych?
W MEDIRA znajdziesz oferty pracy w opiece nad seniorami dopasowane do Twojego doświadczenia i znajomości języka. Sprawdź aktualne oferty pracy dla opiekunek osób starszych i wybierz zlecenie odpowiadające Twoim preferencjom.
